پایگاه خبری پول نیوز Poolnews

September 2019 15 / يکشنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۸
کد خبر: ۳۱۲۰۲
۲۹ آذر ۱۳۸۹ - ۱۰:۴۳
0
رامین امینی زارع
از زمانی که این کره خاکی آفریده شد، چهره های متفاوتی را به خود دیده است ،اگر به تقسیم بندی عمده تاریخ که به پیش از حیات و پس از حیات است نظری بیفکنیم ، کره زمین همواره دستخوش تغییرات اقلیمی بوده است تا جایی که نسل هایی منقرض و نسل هایی نو پدید آمده است ، اما اکنون که علم با سرعت سرسام آوری رشد می کند تغییر اقلیم climate change)) است که توجه دانشمندان سراسر جهان را به خود جلب کرده است افزایش بی سابقه گرمای کره زمین رخدادی است که از همین تغییر اقلیم نشأت می گیرد.
بر اساس گزارش سازمان های بین المللی یک سوم خشکی های جهان به مساحت 5 میلیارد هکتار در 110 کشور جهان در معرض پدیده بیابان زایی قرار دارند در حالی که این پدیده بعد از دو چالش عمده تغییر اقلیم و کمبود آب شیرین به عنوان سومین چالش عمده جهانی در قرن 21 از سوی کارشناسان قلمداد می شود.
تهدید تخریب 73 درصد کل مراتع جهان به مساحت 3/3 میلیارد هکتار، کاهش توان تولید خاک در 47 درصد مناطق خشک جهان، غیر قابل استفاده شدن 50 تا 70 هزار کیلومتر مربع اراضی حاصلخیز در سال و بالغ بر 42 میلیارد دلار خسارت سالانه به محصولات کشاورزی همراه با اثرات بسیار وسیع و گسترده اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی، فوریت محیطی به ویژه فقر گسترده و تخریب منابع پایه به عنوان تنها بخشی از آثار و پیامدهای جهانی پدیده بیابان زایی محسوب می شود.
ایران نیز نه تنها از این امر قریب الوقوع مستثنی نمی باشد بلکه به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی خاص با تشدید بیابان زایی ونیزتغییراقلیم روبرو خواهد بود.

کلمات کلیدی
کره زمین ، آینده ، تغییرات اقلیمی
مقدمه
چه ما پیشینه ای از چهره هایی که زمین به خود دیده است داشته باشیم یا نه ، این تغییرات روی خواهند داد و شاید این سال ها نیز در معرض یکی از همین تغییرات قرار داشته باشیم با افزایش جمعیت جهان آنچه که بیش از هر زمان دیگری دارای اهمیت خاص می باشد، تأمین نیاز های اساسی این جمعیت روزافزون و در رأس آن تأمین منابع آب وغذای این افراد است. طوری که بنا به نظرپاره ای از کارشناسان، درهم کنشی که جهان بارهادر هزاره سوم تجربه خواهد کردبر سر منابع آبی است.
در این میان همزمان شدن تغییرات اقلیمی و استفاده بی رویه بشر از منابع ووضعیت ژئوپلیتیک ایران نمایانگر اهمیت وشدت این وضعیت در کشورمان است. ایران نیز چون دیگرمناطق خشک جهان که بیشتر دربین مدارات 20و35 درجه قرارداشته و 31درصد مساحت کره زمین رابه خود اختصاص داده است در زمره این مناطق قرار می گیرد, این کمربندپرفشار حاره ای مرزهای ایران راقطع کرده وباعث شده 91%ازمساحت کشوردراقلیم خشک ونیمه خشک قراربگیرد.
اکنون که 3 ماه ازسال آبی جاری می گذرد آمار و شواهد حاکی از آنست که در 2 ماه منتهی به آبان ماه در سطح کشور کمتر از 11 میلی متر بارش رخ داده است.تاکنون بارش نسبت به دراز مدت نزدیک به 57% و نسبت به سال گذشته 67% کاهش داشته است. همیشه انتظار می رود که 25درصد بارش ها در پائیز محقق شود و این امر در پائیز امسال صورت نیافت.

گیتی (Cosmos)
نتایج ۳ رصد مهم طی قرن گذشته به ستاره شناسان کمک کرد تا اطمینان حاصل کنند که جهان با مهبانگ(Big Bang) آغاز شده‌است. اولین آنها این است که جهان در حال انبساط است بدین معنی که فضای میان کهکشان‌ها در حال بزرگ و بزرگتر شدن است این مشاهده منجر به این حدس شد که قبل ازانبساط همه چیز در جایی کنار هم قرار داشته‌است. دوم اینکه این نظریه به خوبی قادر به توضیح فراوانی هلیم و دتریم (ایزوتوب هیدروژن) در جهان است. دما و چگالی و محیط منبسط شونده جهان اولیه شرایط خوبی برای تولید این هسته‌ها با فراوانی که امروز شاهد آن هستیم می‌باشد. دلیل سوم اینکه ستاره شان موفق به رصد تابش پس زمینه کیهانی – تابش پس از انفجار اولیه - از هر سمت کیهان شده‌اند. تابش پس زمینه کیهانی دلیل قاطعی بر تایید آغازی این چنین – با یک انفجار- برای جهان است.آنچنانکه هاوکینگ در این مورد می‌گوید: این اکتشاف بی نظیر، اکتشاف قرن است.

عمر جهان(Age of universe)
همانطور كه گفتم پيدايش كائنات براى انسان يك نادانسته بود و بشر مى خواست بداند كه اين پيدايش از كجا شروع شد.آيا به صورت يكنواخت بوده و همين گونه نيز ادامه دارد يا نه؟ چنان كه برخى اعتقاد داشته اند كه كائنات همين ساختار را داشته و بدون تغيير باقى مى ماند. نتيجه اينكه نظريه هاى مختلفى در اين رابطه وجود داشت و نظريه پردازيهاى زيادى مى شد. يكى از اين نظريه ها كه چهاردهه قبل ارائه شد انفجار بزرگ نام داشت كه توانست به خيلى از ابهامات پاسخ بدهد. اين نظريه، آغاز كائنات را از يك هسته اتم در فضا و زمان صفر مى داند زيرا آن هنگام هنوز فضا وزمان آغاز نشده بود. تصور بكنيد كه تمام كائنات در يك هسته اتم ياحتى كوچكتر از آن جاى داشت و در يك لحظه اين فضا و زمان آغاز مى شود يعنى اينكه يك انفجار بزرگ كه حاصل گرانش شديد ناشى از فشردگى بوده، شروع شد.
اين واقعه بين سيزده تا پانزده ميليارد سال پيش رخ داده است، درحقيقت اين حادثه از آن نقطه صفر شروع مى شود. قابل ذكر است كه باوجودچنين فشردگى اى طبيعتاً دماى بسيار زيادى در لحظه كمى قبل از انفجار بزرگ حاكم بوده است. هنگامى كه فضا وزمان شروع به بزرگ و باز شدن كرد، دما مدام رو به كاهش بوده به طورى كه تخمين زده مى شود وقتى فقط يك ثانيه ازتشكيل كائنات مى گذشته است ده ميليارد كلوين نزول دما داشته ايم.
انبساط جهان به قدرى شديد رخ داده است كه از اندازه كوچكتر از يك هسته اتم در يك لحظه به اندازه كره زمين بزرگ مى شده، يعنى انبساط و تورم بعد از بيگ بنگ شروع شده بود اما هنوز كهكشانها به وجودنيامده بودند. نور آغاز كائنات بود سپس بعداز نور، ماده ايجاد شد و شايد بعد از دو ميليارد سال از انفجار بزرگ كهكشانها شكل گرفتند و خورشيد ما يكى از ذرات كوچك آنهاست. اگر قبول كنيم كه بيك بنگ سيزده ميلياردسال پيش رخ داده است. كهكشانى كه ما در آن هستيم (كهكشان راه شيرى) حدود ده ميليارد سال پيش به وجود آمده است
پس از گذشت حدود 300000 سال گوي آتشين آنقدر حرارت از دست داده كه هسته اتم ها و الكترون ها مي توانند در درجه حرارتي در حدود 3000 درجه سانتي گراد به يكديگر بپيوندند و بدون اينكه دوباره فورا از هم بپاشند اتم ها را تشكيل دهند . در نتيجه آن مخلوط ذره اي كه قبلا نامرئي بود اكنون قابل ديدن مي شود.
از يك ميليون سال پس از خلقت تا امروز ابرهاي هيدروژني، دستگاههاي راه شيري ستارگان و سيارات به وجود مي آورند. در داخل ستارگان هسته اتم هاي سنگين از قبيل اكسيژن و آهن توليد مي شوند. كه بعد ها در انفجارات ستاره اي آزاد مي گردند و براي ساخت ستارگان و سيارات و حيات جديد به كار مي آيند.

سن زمین (Age of Earth)
دانشمندان فکر می کنند که احتمالا زمین همزمان با اجرام دیگر منظومه شمسی شکل گرفته است. آنها متوجه شده اند که سنگ های آسمانی کندریت، بازمانده هایی از تشکیل منظومه شمسی که دستخوش تغییر نشده اند، سنی معادل 6/4 بیلیون سال دارند. دانشمندان بر این باورند که زمین و دیگر سیارات نیز احتمالا چنین سنی دارند. آنها سن سنگها را با اندازه گیری مواد رادیواکتیو موجود در آنها مانند اورانیوم، تخمین می زنند. عناصر رادیواکتیو با یک سرعت و روال مشخص به عناصر دیگر تبدیل می شوند. برای مثال اورانیوم با از دست دادن تشعشع، به سرب تبدیل می شود. دانشمندان زمانی که برای این تبدیل لازم است را می دانند. آنها می توانند سن سنگ را با مقایسه نسبت اورانیوم به سرب تشخیص دهند.

شکل گیری زمین(Earth Formation)
بیشتر دانشمندان بر این باورند که منشا منظومه شمسی یک لایه ابر نازک در فضا بوده است. خود خورشید نیز از همین ابر و قسمتی از آن که ضخیم تر از بقیه بوده است، به دنیا آمده. گرانش این ابر سبب انقباض آن و کشیده شدن ذرات و غبار به سمت مرکز آن شد. بیشتر این ابر در مرکز آن برای تشکیل خورشید جمع گردید اما حلقه بزرگی از مواد نیز در حال گردش دور آن باقی ماند. ذرات این حلقه با یکدیگر برخورد کرده و منجر به تشکیل اجرام بزرگتر شدند. این اجرام نیز به نوبه خود باهم برخورد کردند و سیارات منظومه شمسی را طی فرایندی با نام "رشد پیوسته" تشکیل دادند.

حرکت وضعی زمین (Earth's Rotation)
زمین در هر 24 ساعت یکبار به دور محوری که نسبت به سطح مدار آن زاویه 23 درجه و 27 دقیقه تشکیل می‌دهد، می‌چرخد یعنی زمین هر 24 ساعت یک بار از غرب به شرق به دور خود می‌گردد، از این حرکت شب و روز حاصل می‌شود. به علت صلب بودن زمین ، سرعت خطی نقاط مختلف آن متناوب است بطوری که سرعت خطی زمین در استوا 465.7 متر در ثانیه و سرعت خطی آن در قطبین صفر است. در هر لحظه نیمی از زمین مقابل خورشید قرار می‌گیرد و نیمی دیگر تاریک است به این حرکت که به دور محور فرضی زمین است که از قطبین می‌گذرد حرکت وضعی می‌گویند. و به این قسمت از نیمه روشن زمین دایره عظیمه روشنایی نام نهاده‌اند.
تمایل محور زمین سبب می‌شود که در دو فصل زمستان و تابستان بخصوص دایره عظیمه روشنایی قسمتی از قطبین را شامل شود و طول شبانه روز در دو نیمکره شمالی و جنوبی و در فصول مختلف سال یکسان نباشد. زمین در هر ساعت 15 درجه به دور خورد می‌گردد طول هر روز از تقسیم زاویه بین طلوع و غروب خورشید به 15 بدست می‌آید. در اعتدالین طول شبانه روز با همدیگر برابر است.

حرکت انتقالی زمینEarth's Revolution) )
زمین در هر 365 روز و 6 ساعت یکبار روی مدار بیضی شکلی که قطر بزرگ آن 930 میلیون کیلومتر طول دارد به دور خورشید می‌چرخد. سرعت حرکت انتقالی زمین تقریبا 108000 کیلومتر در ساعت است. تمایل محور زمین نسبت به مدار آن ، در طول حرکت انتقالی فصول را بوجود می‌آورد. مدار انتقالی زمین کاملا دایره نیست ، بلکه بیضوی است و خورشید در یکی از دو کانون آن قرار دارد.


تغییر فصول (Seasons Change)
اگر محور زمین کاملا بر مدار انتقالی عمود بود، تغییر فصول و تغییر طول شبانه روزی پیش نمی‌آمد ولی ثابت بودن جهت محوری و در نتیجه ثابت بودن زوایه تمایل محوری نسبت به مدار حرکت انتقالی سبب می‌گردد که در تابستان در نیمکره شمالی خورشید در حد مدار 23.5 شمالی یعنی مدار راس السرطان به حالت عمودی بتابد و دایره عظیم روشنایی قطب شمال را در بر گیرد ولی قطب جنوب در تاریکی به سر برد. در همین حال خورشید در نیمکره شمالی وسط روز در بالای افق ظاهر می‌شود و مقدار انرژی خورشیدی که به نیمکره شمالی می‌رسد بیشتر از نیمکره جنوبی است.
در زمستان در نیمکره شمالی وضع برعکس است. خورشید در اوج خود در حد مدار 23.5 جنوب خط استوا به حالت عمودی بر زمین می‌تابد. دایره عظیمه روشنایی قطب جنوب را روشن می‌کند و قطب شمال در تاریکی فرو می‌رود خورشید در نیمکره شمالی در افق پائین ظاهر می‌شود ولی در نیمکره جنوبی در افق بالاست. انرژی خورشیدی در این در این حال بیشتر به نیمکره جنوبی می‌رسد. مدار 23.5 نیمکره جنوبی را راس الجدی می‌گویند.

تشكیل قاره ها(Formation of the continents)
چند بار در تاریخ، برخورد بین قاره ها یك قاره بسیار بزرگ درست كرده. اگرچه پوسته قاره ها ضخیم است، اما آسان تر از پوسته اقیانوسی می شكند. حدود یك سوم سطح زمین با پوسته قاره ای پوشیده شده. هنگامی كه قاره ها حركت می كنند تا از هم جدا شوند، حوضچه های اقیانوسی جدیدی بین آنها شكل می گیرد. بنابراین قطعات نمی توانند خیلی دور از هم حركت كنند و به هم برخورد می كنند. هنگامی كه دو قاره به هم می خورند، یك حوضچه اقیانوسی قدیمی ویران می شود. فرایند از هم جدا شدن و دوباره ملحق شدن قاره ها به هم چرخه ویلسون نام دارد. زمین شناس كانادایی جان توزو ویلسون اولین كسی بود كه این وضعیت را توصیف كرد.

قاره ها شاید از بیش از دو میلیارد سال قبل در حركت بوده اند. زمین شناسان فقط شواهدی از سنگ ها دارند تا حركت قاره ها را در 800 میلیون سال گذشته بفهمند و بازسازی كنند.
زمین شناسان این را می دانند كه حدود 800 میلیون سال قبل, قاره ها در یك قاره بسیار بزرگ به نام رودینیا (rodinia) جمع بوده اند. آنچه كه امروزه آمریكای شمالی ست، در مركز رودینیا بوده است. جریان مواد در پوشش یا منتل زمین باعث شد رودینیا به قطعات زیادی تجزیه شود كه دوباره این قطعات بین 500 میلیون تا 250 میلیون سال قبل به هم برخورد كردند. برخورد بین آنچه حالا قاره آمریكای شمالی نامیده می شود با قاره های اروپا و آفریقا باعث بیرون آمدن كوه های آپالاچیان در آمریكای شمالی شد. برخورد بین بخشی از سیبری امروزی و اروپا كوه های اورال را به وجود آورد.
تا 250 میلیون سال قبل قاره ها در قاره بسیار بزرگ دیگری به نام پانگه آ Pangaea جمع بودند. یك اقیانوس تنهای فراگیر به نام پانتالاسا (panthalassa) پانگه آ را احاطه كرد بود. حدود 200 میلیون سال قبل پانگه آ شروع به تجزیه كرد وبه دو توده سرزمینی بزرگ به نام گوندوانالند و لوراسیا تقسیم شد.
گوندوانالند هم تجزیه شد و قاره های آفریقا، قطب جنوب، استرالیا و آمریكای جنوبی و شبه قاره هند را تشكیل داد. لوراسیا هم در نهایت به اوراسیا و آمریكای شمالی تقسیم شد. همین طور كه صفحات قاره ای تقسیم شدند و از هم دور شدند، پوسته اقیانوسی جدید بین آنها تشكیل شد. حركت قاره ها بعد از میلیون ها سال به موقعیت كنونیشان منجر شده.
در سال 1915، زمین شناس و هواشناس آلمانی آلفرد واگنر (1930-1880) برای اولین بار نظریه حركت قاره ای را ارایه داد. این نظریه بیان می كرد كه بخش هایی از پوسته زمین به آهستگی روی هسته مایع حركت می كنند. فسیل ها تأییدی بر نظریه های مربوط به ساختمان تکتونیک صفحه و حركت قاره ای هستند.
واگنر گفت كه در 200 میلیون سال قبل یك قاره بسیار بزرگ و اصلی وجود داشته كه او آن را پانگه آ می نامد. معنی پانگه آ -همه, زمین- است. پانگه آ یك قاره بسیار بزرگ بوده كه همه جرم خشكی های زمین را شامل می شده. این قاره بزرگ در پرمین در دوره ژوراسیك به وجود آمده. در دوره ژوراسیك پانگه آ شروع به تجزیه می كند و در نتیجه قاره های گوندوانالند و لوراسیا شكل می گیرند و به وسیله دریای تیتیس از هم جدا می شوند. با پایان دوره كرتاسه این دو قاره به شكل خشكی هایی از هم جدا شده اند كه شبیه قاره های جدید امروزی ماست.
واگنر این نظریه را در سال 1915در كتابش "منشأ قاره ها و اقیانوس ها" منتشر كرد. در این كتاب او همچنین نظریه وجود قاره بسیار بزرگ پانگه آ را ارایه كرد.
چندین بار در تاریخ زمین، تصادف بین قاره ها منجر به ایجاد قاره های بزرگ گردیده است. گرچه پوسته قاره ای ضخیم است اما به مراتب آسان تر از پوسته اقیانوسی شکسته می شود آنگونه که قاره های بزرگ سریعا شکسته شده و به قاره های کوچک تبدیل شده اند. مواد موجود در جبه قسمتهای خالی را پر می کند و پوسته های جدید اقیانوسی را به وجود می آورد. هنگامیکه یک قاره شکسته و قسمتها از هم جدا می شوند، حوزه های جدید اقیانوسی در بین آنها ایجاد می گردد. حدود یک سوم از سطح زمین را پوسته قاره ای پوشانده است، بنابراین این تکه ها نمی توانند بدون برخورد حرکت نمایند. وقتی دو قاره به هم برخورد می کنند، یک حوزه قدیمی اقیانوسی از بین می رود. فرایند جدا شدن قاره ها و پیوستن آنها به یکدیگر به نام زمین شناس کانادایی جان ویلسون (Wilson John) که برای نخستین بار این پدیده را توضیح داد، چرخه ویلسون نام گرفت.
قاره ها احتمالا از حدود 2 میلیارد سال پیش تاکنون در حرکت بوده اند، با این حال زمین شناسان تنها مدارکی در دست دارند که بیان کننده حرکت قاره ها از 800 میلیون سال پیش است. بیشتر پوسته های اقیانوسی قبل از این تاریخ در جبه زمین فرو رفته اند.

تغییرات آب و هوایی زمین(climate change)
عصر یخبندان(Ice Age)
در خلال تاریخ، آب و هوای زمین بار ها دستخوش تغییرات اساسی شده است. بین 800 تا 600 میلیون سال پیش در طی دوره ای به نام پیش کامبریان (Precambrian)، زمین تغیراتی فراوانی را با عنوان عصر یخبندان تجربه کرده است. آب و هوا به شدت سرد شده است و دانشمندان معتقدند که بخش عمده و یا همه زمین چندین بار یخ زده است. زمین شناسان تخمین می زنند که زمین تا کنون چهار بار یخ زده است.
بیشتر اوقات، زمین بدون یخ بوده است. دو دوره یخبندان جزئی حدود 450 میلیون سال پیش و 250 میلیون سال پیش رخ داده اند. در چند میلیون سال اخیر دمای زمین سرد شده است. از حدود 2 میلیون سال پیش، با شروع دوره ای به نام پلیستوسن (Pleistocene) یا دوره چهارم زمین شناسی، تجمع و انباشته شدن یخ در قاره ها آغاز گردید.
آخرین دوران کامل یخبندان حدود 70.000 سال پیش آغاز شد و گسترش آن تا 18.000 سال پیش به طول انجامید. توده ها و لایه های عظیم یخ به بیرون از بستر دریاچه های بزرگ آمده و مسیر رودخانه ها بسته شدند. رودخانه های می سی سی پی، میسوری و اوهایو کاملا دگرگون شدند. این دوران 11.500 سال پیش به پایان رسید. اغلب دانشمندان معتقدند که زمین هم اکنون در دوران بین دو عصر یخبندان به سر می برد و عصر جدید یخبندان در راه است.
دانشمندان علت واقعی این پدیده را به طور کامل درنیافته اند. اغلب آنان بر این باورند که تغییرات جزئی در مدار و زاویه محور طولی زمین در اثر تاثیر گرانش سیارات دیگر، باعث می شود که میزان انرژی دریافتی از خورشید تغییر کند و عصر یخبندان آغاز شود.
برخی دانشمندان نیز معتقدند که تغییرات مقدار دی اکسید کربن در جو زمین عامل وقوع تغییرات طولانی مدت در آب و هوای زمین می شود. دی اکسید کربن، یک گاز گلخانه ای، گرمای خورشید را به دام انداخته و جو زمین را گرم می کند. بیشتر دی اکسید کربن موجود در زمین در سنگهای کربناتی مانند سنگ آهک حبس شده اند. آب و هوای امروز زمین می توانست بسیار گرم تر باشد اگر دی اکسید محبوس در سنگهای آهک در جو زمین آزاد می شد.
وقتی کوهستانهایی با سیلیکات فراوان در اثر فرسایش تجزیه می شوند، کلسیوم و منیزیوم از سنگها آزاد می شوند. این عناصر با آب شسته شده و به دریا می رسند یعنی جاییکه ارگانیزم های زنده برای ساخت صدف های کربنات محافظ، این مواد شیمیایی را جذب می کنند. این ارگانیزم در نهایت مرده و به کف دریا می رود و در آنجا با تجمع و رسوب در تشکیل سنگ های آهکی شرکت می کند. این فرایند که چرخه کربنات - سیلیکات نام دارد، دی اکسید کربن موجود در هوا را جذب می کند. با کم شدن دی اکسید کربن در هوا، گرمای خورشید در زمین باقی نمی ماند در نتیجه هوا آنقدر سرد می شود که می تواند یک دوران یخبندان را آغاز کند.
جابجایی فصول(Seasons Relocation)
محققان بر اساس واکنشهایی که بین سیلیکاتها و گازها در روزهای آغازین زمین وجود داشته و با توجه به ترکیب کانی های موجود آن زمان و مقدار گاز کربنیکی که در سنگ های آهکی به تله افتاده است ترکیب اتمسفر اولیه زمین را همانند مریخ و زهره غنی از گاز کربنیک، نیتروژن، کمی بخار آب و آمونیاک و متان فرض کرده اند که در این صورت دمای هوا 400 تا 500 درجه سانتیگراد بوده است.
ولی با افزایش بخار آب ‌به تدریج از انباشتگی این اتمسفر سنگین و پر فشار و مملو از CO2 کاسته شد و دمای زمین طی صدها میلیون سال کاهش یافت و بخشی از CO2 به دلیل ایجاد رسوب سنگ های آهکی در دریاها کاهش یافت. از این رو حالتی متعادل در اتمسفر پدید آمد به نحوی که امکان شکوفایی حیات در 650 میلیون سال قبل در سطح زمین فراهم شد.
از 200 سال قبل با روی آوردن بشر به استفاده از سوخت های فسیلی و صنعتی شدن و رشد جوامع شهری در یکصد سال اخیر و همچنین ‌استخراج نفت و زغال سنگ و مصرف روز افزون آنها، تولید گازهای گلخانه ای سرعت سرسام آوری پیدا کرد. این گازها که ترکیبی از بخار آب، گاز کربنیک،‌ متان، دی اکسید و نیتروژن است با چنان سرعتی در حال افزایش است که حفظ تعادل آن با انحلال سنگ ها و رسوب آهک در دریاها هم امکان پذیر نیست.
از این رو به منظور اندازه گیری دمای هوای کره زمین تحقیقاتی از سال ۱۸۸۰ آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. طبق داده های این تحقیقات دانشمندان جهان پیش بینی می کنند تا سال ۲۰۱۴ زمین شاهد رکورد بی‌سابقه گرم شدن خواهد بود. همچنین گفته می شود گرم شدن کره زمین در سال ۲۱۰۰ باعث خشکسالی شدید، گرمای سوزان و طوفان های وحشتناک خواهد شد. تعدادی از فاکتورهای طبیعی چون حرکت های قاره ای، آتشفشان ها، گردش های اقیانوسی، زاویه شیب زمین، ستاره های دنباله دار و سنگهای آسمانی باعث تغییر اقلیم می شوند.
بحرانی که به تغیرات آب و هوایی و اقلیم کره زمین تعبیر می شود عبارت است از ناپایداری اقلیم های مختلف کره زمین بر اثر تولید و افزایش گازهای CO2، متان و سایر گازهای گلخانه ای که این بحران اکنون نشانه های اولیه آن بروز کرده است. این دانشمندان علت اصلی این امر را رشد جمعیت، پیشرفت فناوری و در نتیجه افزایش تقاضای جامعه برای حامل های انرژی می دانند که در قرن اخیر بیش از 4 درصد رشد داشته است.
گرمایش جهانی و تغییر اقلیم هر دو بر محیط زیست و زندگی بشر اثر می گذارند. پیش بینی می شود که تغییرات اقلیم در آینده باعث گرمایش جهانی، بالا رفتن سطح دریا و افزایش حوادث آب و هوایی شود و به نظر می رسد که اکوسیستم ها به طور ویژه ای از این تغییرات آسیب ببینند.
طبق برآورد محققین با ازدیاد گازهای گلخانه ای افزایش دمای اتمسفر زمین در پایان قرن بیستم 5/0 درجه بوده است اما با این روند افزایش گازهای گلخانه ای، انتظار بر این است که در پایان قرن بیست و یکم شدت افزایش دما بسیار فاجعه بار و مقدار آن تا 5/4 درجه سانتیگراد باشد که این تغییر اقلیم را در نقاط مختلف کره زمین موجب می شود.
افزایش دمای جهانی(Global Warming)
درسال جاری روزهای گرمی که در تابستان گذراندیم گرمترین روزهای ایران معرفی شد حال آنکه کشورمان تنها در سال 1336 تجربه این گرما را داشته است.
آنچه که نوسانات و تغییر آب و هوایی را برای ما ملموس تر کرده جابجایی فصلی بوده است طبق مطالعات دانشمندان جهانی قرار است در طول 100 سال آینده دو دهم درجه زمین گرمتر شود و این امر به معنی افزوده تر شدن مقدار کربن در اتمسفر و جابجایی اقلیمی است.

میزان تأثیرپذیری ایران از تغییرات جهانی اقلیم
اقلیم ایران نیز از تغییرات آب و هوایی جهانی بی تاثیر نخواهد بود. تغییر و جابجایی فصول از نشانه های تاثیرپذیری اقلیم ایران از این تغییرات جهانی است.به عقیده پژوهشگران پژوهشکده محیط زیت جهاد دانشگاهی زمانی که در یک دوره 50 ساله الگوی تغییر دمایی یکسانی تکرار شود کلیه امور کشاورزی، سفر و فعالیتهای عمرانی بر اساس الگوی آب و هوایی مشابه برنامه ریزی می شود که با تغییر اقلیم، مشکلات عدیده ای را برای برنامه ریزان و مسئولان کشور ایجاد می کند.
با افزایش دمای جهانی تا سال 2015 ، تغییرات درجه حرارتی بیشتر در بخش های استوایی و قطب های شمال و جنوب مشاهده می شود و ایران به دلیل واقع شدن در نواحی معتدل کره زمین، تغییرات زیادی را تجربه نخواهد کرد.با تغییرات اقلیم جهانی، قطب شمال و جنوب و مناطق استوایی شدیدترین تغییرات را خواهند داشت.

اثرات تغییر اقلیم بر آب و غذا
ازمجموع کل آب های جهان فقط6/2درصدآن شیرین است وازاین میان 014/0آن قابل استفاده برای مصارفی همچون شرب وکشاورزی می باشد شایان ذکراست ؛از نظر پراکنش جغرافیایی 70%بارندگی در 25% مساحت کره زمین روی می دهد که نشان از پراکنش نامناسب آن دارد.
دردهه اخیرودر آغاز قرن حاضر سازمان ملل متحد (UN) اعلام کرد:قرن 21، قرن درهم کنش بر سر آب خواهد بود.»بنابر این جهانی بدون آب یا دست کم با منابع ابی محدود ، کابوس زمین در سال 2050 میلادی است ؛ کابوسی که در آن انسان ها با نیمی از آنچه امروز مصرف می کنند روبرو خواهند بود.این موضوع را بانک جهانی در گزارشی انتشار داده است واضافه می کند از آنجا که در سطح جهانی 85 درصد آب در دسترس ، صرف کشاورزی می شود ، کشاورزی مسأله ای است که باید به آن بیشتر پرداخته شود.
گفته می شود، کاهش کیفیت و کمیت آب در ایران باعث کاهش 3 درصدی تولید ناخالص داخلی شده است.
ازدیدگاه اقلیم شناسی کشاورزی علاوه بر مقداربارندگی ،توزیع وپراکنش آن درطول دوره رویشی گیاه بربروزخشکسالی مؤثر است.
آمارنشان می دهد ازسال 2005-1991 در جهان عامل 7% مرگ ومیرافرادی که به دلیل بلایای طبیعی جان خود را از دست داده اند،خشکسالی بوده است و 27% ازافراد زيان دیده ازبلایای طبیعی ، ازخشکسالی متأثر شده اند.
اگرچه هم اکنون 40 میلیارد متر مکعب از آب تجدید شونده کشور بهره برداری نمی شود، اما بنا به دلایل فنی و اقتصادی ، هیچگاه دسترسی به همه منابع آب کشور مقدور نبوده و رسیدن به رکورد آب استحصالی نمایانگر این امراست که فراتررفتن از این مرز؛ قطره ای و بسیار کند خواهد بود.
بیابان‌زایی بعد از2 چالش تغییر اقلیم و کمبود آب شیرین به عنوان سومین چالش مهم جامعه جهانی در قرن بیست و یک محسوب می‌شود، به طوری که براساس گزارش های سازمان‌های بین‌المللی یک ششم جمعیت، سه چهارم اراضی خشک و یک سوم خشکی‌های جهان به مساحت پنج میلیارد هکتار در 110 کشور جهان در معرض پدیده بیابان‌زایی است . تهدید تخریب 73 درصد کل مراتع جهان به مساحت 3/3 میلیارد هکتار، کاهش توان تولید خاک در 47 درصد مناطق خشک جهان، غیر قابل استفاده شدن 50 تا 70 هزار کیلومتر مربع اراضی حاصلخیز در سال و بالغ بر 42 میلیارد دلار خسارت سالانه به محصولات کشاورزی همراه با اثرات بسیار وسیع و گسترده اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی به ویژه فقر گسترده و تخریب منابع پایه به عنوان تنها بخشی از آثار و پدیده‌های جهانی پدیده بیابان‌زایی محسوب می شود. در زمان حاضر عوامل طبيعي، آنچنان نقشي در بيابان زايي ندارند البته خشك سالي‌هايي كه به وقوع مي‌پيوندد بيابان زايي را تشديد مي‌كند ولي درکشور ما اين عوامل انساني هست كه بيشتر باعث بيابان زايي مي شود و شايد مهمترينش افزايش جمعيت باشد.
افزایش جمعیت و به دنبال آن معضل تهیه آب و غذا برای این جمعیت ، برداشت از منابع آبی افزایش یافته که نه تنها برای تأمین آب شرب که برای تأمین نیازهای صنعتی وخدماتی نیز می باشد.
در طول تاریخ فجایع همواره زندگی بشر را تحت تأثیر قرار داده است.در جدول زیر حوادث فاجعه آمیزی که بیشترین تعداد کشته را در بر داشته است می آید.اما آنچه که رخ می نماید وقوع حوادثی طبیعی است خشکسالی از اهم آنست.




فاجعه آمیزترین بلایا
تعداد کشته شدگان فاجعه مقطع زمانی گستره جغرافیایی ردیف
2سالانه تا 5 میلیون نفر مالاریا سالانه تمام جهان 1
میلیون ها نفر بیماری اروپائی 1800-1600 نیمکره غربی 2
میلیون ها نفر خشکسالی 1981 - 1984 آفریقا 3
35 تا 100 میلیون نفر آنفولانزا 1918 - 19 تمام جهان 4
25 میلیون نفر آبله bubanic 1347-1350 اروپا 5
20 میلیون نفر قحطی 1958 - 61 چین 6
10 میلیون نفر قحطی 1769 هند 7
9 میلیون نفر خشکسالی 1876 - 1879 - 8
بیش از 3 میلیون نفر قحطی و سیل 1995-98 کره شمالی 9
بیش از 2 میلیون نفر سیل 1935 چین 10
1/1میلیون نفر زلزله 1201 مصر وسوریه 11
1 میلیون نفر فحطی 1845 - 48 ایرلند 12
1میلیون نفر خشکسالی 1942 - 1943 چین 13
900هزار نفر سیل 1887 چین 14
830هزار نفر زلزله 1556 چین 15
600هزارنفر زلزله 1976 چین 16
بیش از 500 هزار نفر خشکسالی 1920 چین 17
500 هزار نفر آبله 1870 فرانسه ، آلمان ، آمریکا و .. 18
500هزار نفر سیل 1970 بنگلادش 19
400هزار نفر آنفولانزای آسیایی 1957 تمام جهان 20
300هزار نفر Typhoon 1737 هند 21
300هزار نفر سیل 1642 چین 22
بیش از 280هزار نفر زلزله/سونامی 2004 آفریقای جنوبی 23
230هزار نفر زلزله 1138 حلب سوریه 24
200هزار نفر زلزله 1780 ایران 25
200هزار نفر زلزله 1920 چین 26
200هزار نفر زلزله 1927 چین 27
200 هزار نفر سیل 1939 چین 28
170هزار نفر زلزله 1923 ژاپن 29
150 هزار نفر سیل 1931 چین 30
140هزار نفر سیل 1933 چین 31
139هزار نفر زلزله 1991 بنگلادش 32
137 هزار نفر زلزله 1730 ژاپن 33
130 هزار نفر آبله 1775-82 آمریکای شمالی 34
123 هزار نفر زلزله 1908 ایتالیا 35
110 هزار نفر زلزله 1948 ترکمنستان 36
بیش از 100 هزار نفر زلزله 1988 ارمنستان 37
بیش از 100 هزار نفر زقحطی ژاپن 38
بیش از 100 هزار نفر زلزله 1290 چین 39
بیش از100 هزار نفر سیل ناشی از شکستن دیوراه سد 1228 هلند 40
بیش از 100 هزار نفر Plague 1665 انگلستان 41
بیش از 100 هزار نفر زلزله/سونامی 1775 پرتقال 42
بیش از 100 هزار نفر سیل 1971 ویتنام 43
بیش از 100 هزار نفر زلزله 2010 هائیتی 44
منبع : across.co.nz/WorldsWorstDisasters.html
تغییر اقلیم که یکی از محرز ترین وقایع قرن اخیر می باشد در زمره وقایع فاجعه بار به شمار می آید و چندین سال است که روند افزایش دما مهار نا شدنی است . با افزایش در جه حرارت روز به روز سطح آب دریاها بالاتر می آید و سالانه بین 300-7 میلون نفر ،که با سناریو های مختلف رشد جمعیت این عدد هم متغیر است ، به تعداد افرادی با ریسک سیل مواجه هستند ، افزوده می شود.
بر اساس گزارش اخیر OECD در صورت عدم اجرای پروژه سازگاری تعداد افرادی که در 136 شهر بندری مهم در سراسر دنیا با خطر توفان ها مواجه هستند ، از 40 میلیون نفر در سال 2005 ، به حدود 150 میلیون نفر در سال های دهه 2070 خواهد رسید و میزان دارائی های در معرض خطر از3 میلیارد دلار به 35 میلیارد دلار (نزدیک به 12 برابر) افزایش خواهد یافت.

دارائی های در معرض خطر تغییر اقلیم ، مقایسه 2005 و 2070
منبع:پژوهشکده بیمه
لازم به ذکر است که رشد جمعیت ، رشد اقتصادی و شهرنشینی ، مهم ترین عوامل افزایش مواجهه با این ریسک بوده و تغییر اقلیم این اثر را به طور قابل توجهی تشدید کرده است.همجنین بسته به سطح GDP کشورمحل وقوع حادثه و توسعه اقتصادی آن، عمق این تأثیر گذاری متفاوت است ودر کشور های بادرآمد بیشتر به مراتب کمتر از کشورهای با درامد پائین است.
این امر نشانگر حساسیت بیشتر کشورهای در حال توسعه است که از وضعیت جغرافیایی و پائین بودن تنوع اقتصادی این کشورها است چرا که محصولات تولیدی این دست کشورها محصولاتی هستند که میزان تولید آنها با آب و هوا یا اقلیم ارتباط دارد.



جمع بندی وپیشنهاد
براساس آنچه به اختصار عرض شدتغییر اقلیم روندی قهری به نظر می رسد که قابل پیشگیری ویا کنترل نمی باشد لکن می توان تاحدودی اثرات زیانبار آن را کاهش داد از جمله:
1.حمایت همه جانبه مردم ودولت از شکل گیری سازمان ها ی مردم نهادیا NGO، زیرا مهار نسبی اثرات زیانبار تغییر اقلیم تنها با همدلی مردم ودولت امکان پذیر خواهد بود وسازمان های مردم نهاد به دلیل عدم ابتلا به دیوان سالاری از چابکی وچالاکی برخوردارندو می توانند نسبت به پایش اقلیم وتولید علم وآگاهی عمومی وبه کارگیری دانش وتجربه جهانی کشوررایاری رسانند.
پیشنهاد عملی تسهیل صدور مجوز تاسیس وحمایت عمومی از اینگونه بنیادهای مردم نهاد است.
2.تشکیل انجمن ملی تغییر اقلیم مرکب ازکارشناسان ارشدنخبه در تخصص های مهندسی محیط زیست ،مهندسی منابع طبیعی ،اقلیم شناسی وبیمه برای تولید فکر وترسیم راهبرد برای برون رفت از اثرات ناخواسته تغییر اقلیم.
3.تاسیس یک دفتر ستادی باعنوان تغییر اقلیم درسطح ستاد سازمان حفاظت محیط زیست ونیزسازمان جنگل ها مراتع وآبخیزداری کشور وسازمان هواشناسی بااختیارات وامکانات کافی وارتباطات پویا وتعاملات منطقه ای وبین المللی.
4.حمایت بیش از پیش ازتفکرراهبردی و طرح های کاهش اثرات تغییر اقلیم که توسط سازمان جنگل ها ،مراتع وآبخیزداری اندیشیده شده است ،با عنایت به اینکه سازمان موصوف هم اینک توسط یکی از دانشمندان بصیر آبخیزداری ومنابع طبیعی با تجربه جهانی مدیریت می گردد.
5.بسط مراودات منطقه ای وبین المللی برای اتخاذ سیاست های مشترک .
6. توسعه ارتباطات وبهره گیری از تجارب ارکان مرتبط سازمان ملل متحد((UNاز جملهUNEPودیگر سازمان ها وکنوانسیون های بین المللی .
7.تدارک عمومی بیمه مرکزی برای تدوین طرح ملی جبران خسارات خزنده همچون خشکسالی ونیز حوادث فاجعه آمیز قهری.
8.اعطائ بورس تحصیلی ویژه برای دوره های تخصصی کنترل تغییراقلیم توسط معاونت معاونت علمي و فناوري ریاست جمهوری.
رخدادآتش سوزی جنگل ها نمونه ای بود از کمبود دانش بومی درمهارآتش که بایک صدم میلیون از خسارت وارده می توان بورس تحصیلی تخصص مرتبط را برای کشور فراهم نمود.
9.فرهنگ سازی رسانه ای برای معرفی وآموزش عمومی
نقش شبکه آموزش سیما دراین زمینه بسیار حائز اهمیت است
این شبکه از موفق ترین سبکه های سیمای کشورمان است.
10.عزم عمومی ولحاظ موارد در بودجه سنواتی کشور.
 
* کارشناس ارشد مهندسی منابع طبیعی ازدانشگاه تهران
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
غیر قابل انتشار: 0
در انتظار بررسی: 0
انتشار یافته:
نظرات بینندگان
دکتر هاله حمیدی
07:32 - 1389/09/30
نویسنده خیلی خوب مطلب را توضیح داده
باید واقعا به این نوع طرز فکروپرداختن به مسئله تقدیر خوبی از نویسنده اش کرد.

همین موضوعات را ماهم دردانشگاه دنبال می کنیم
از سایت خوب شما که همیشه مطالب عالی را می آورد متشکرم

عضو هیئت علمی دانشگاه
دیدنی‌ها
پرطرفدار