کد خبر: ۳۰۴۳۶
۱۰ آذر ۱۳۸۹ - ۰۸:۴۵
0
ثريا سهيلي، ژيلا يزداني
بيش از سه دهه سازمان بين‌المللي استاندارد تلاش كرده تا طرفين ذينفع در يك فرآيند را گرد هم آورد تا داوطلبانه استانداردهاي ضد و نقيض را به چيزي كه همگان آن را قبول داشته باشند تبديل كنند. دنياي ما بدون استانداردهاي دچار هرج و مرج مي‌شود.

اين در حالي است كه دو مورد از پرفروش‌ترين استانداردهاي ايزو هيچ‌گونه سروكاري با كالاهاي توليدي ندارند. اين دو مورد عبارتند از استانداردهاي سيستم مديريت ISO 9001 براي مديريت كيفيت و ISO 14001 براي مديريت زيست محيطي. صنايع تحت فشار براي نشان دادن اين كه مسائل كيفيتي و محيطي به خوبي مديريت مي‌شوند و به نحوي نياز به تطابق و تصديق طرف سوم را برآورده كرده‌اند تا حدودي و به طور ناخواسته توسعه‌ي اين استانداردها را حمايت كردند.
در رويارويي با تكثير استانداردهاي ملي، بسياري از شركتهاي بزرگ چند مليتي از استانداردهاي مديريتي ايزو حمايت كردند زيرا راه ديگري وجود نداشت. تعداد كمي از سازمان‌ها كه در آغاز در نوشتن آن‌ها مشاركت كردند به ارزش اين استانداردها پي‌بردند.
 
ميدان جديد بازي
در سال 2003 در پاسخ به برخي مراكز كه خواستار استاندارد سيستم مديريت براي مسؤوليت اجتماعي شركت‌ها (CSR ) بودند، ايزو گروه مشاوره‌اي تشكيل داد تا نياز به اين استاندارد و گزينه‌هاي موجود را بررسي كند. آن‌ها با شباهت‌هاي زيادي با موقعيتي مواجه شدند كه قبل از ايجاد استانداردهاي كيفتي و محيطي بوجود آمده بود. تعداد زيادي استانداردهاي ملي، بين‌المللي و CSR وجود داشت كه بسياري از آن‌ها تفاوت‌هاي زيادي با هم داشتند.

بيشتر استانداردهاي موجود اختياري بود اما بديهي است كه شركتهاي بزرگ چند  مليتي تحت فشار سهام‌داران فعاليت‌هاي مسؤ‌وليت اجتماعي خود را تا حد امكان شفاف بيان مي‌نمودند. در حالي كه مسؤوليت اجتماعي بيشتر از اين كه موردي كيفيتي يا محيطي باشد به صورت يك زمين بازي بود، اما هنوز هم مخلوط مشابهي از اشتياق و بي‌ميلي در ميان بازيگران هنگام ايجاد استاندارد وجود داشت.
 
زاويه مسؤوليت اجتماعي مجموعه‌ي وسيع‌تر و متفاوت‌تري از سهام‌داران را در يك فرآيند توسعه گرد هم مي‌آورد و اين در حالي است كه همه افراد حامي اين حركت نبودند. در حالي كه برخي سازمان‌هاي مصرف كننده به استاندارد مسؤوليت اجتماعي به عنوان راهي براي آغاز مي‌نگريستند، سايرين در مورد نفوذ خود بر سرانجام استاندارد نهايي مردد بودند و اظهار مي‌كردند كه در فرآيند نوشتن ISO 14001 فريب خورده‌اند.

حزب كارگر به نمايندگي سازمان مقتدر و ذي‌نفوذ بين‌المللي كار (ILO ) از اين هراس داشت كه استاندارد مسؤوليت اجتماعي ايزو بتواند مانعي براي عايدات جهاني آن‌ها شود و آن را يك تهديد تلقي مي‌كرد. برخورد دولت از اميد به اين كه اين استاندارد به آن‌ها اختياراتي مي‌دهد كه قانون به آن‌ها نداده است باعث شد مخالفت‌هاي موجود در رابطه با نگراني ايجاد توافق‌نامه‌هاي بين‌المللي را كه به سختي بدست آمده بود و ممكن بود آن‌ها را نابود كند را تغيير دهد.

ساير گروه‌هاي ذينفع از جمله دانشگاهيان، سازمان‌هاي صدور گواهي و مشاورين اميدوار بودند كه استاندارد مسؤوليت اجتماعي به اندازه‌ي ISO 9001 و ISO 14001 بتواند اشتغال‌زايي كند. گروهي از ارائه‌دهندگان استانداردهاي آزاد بين اميد به اين‌ كه استاندارد ايزو بتواند به استانداردهاي آنان مشروعيت دهد و اين خطر كه رقابت آن‌چنان خواهد بود كه آن‌ها را از ميدان براند سر در گم بودند.
 
رانده شدن از زمين
هيأت مديره فني ايزو در اكتبر 2004 بعد از كنفرانس ايزو براي بررسي نياز به استاندارد بين‌المللي با پيشنهاد ISO26000  "رهنمودي براي مسؤوليت اجتماعي" به سازمان‌هاي استاندارد ملي خود بازگشتند.

بنابراين پيشنهاد، استاندارد جديد قرار است:

- كمك به سازمان‌ها در برخورد با مسؤوليت‌هاي اجتماعي آنان با احترام به تفاوت‌هاي فرهنگي، اجتماعي، محيطي و قانوني و شرايط توسعه‌ي اقتصادي؛
- ارائه رهنمود عملي براي فعال كردن مسؤوليت اجتماعي، شناسايي سهام‌داران و كار با آن‌ها و افزايش اعتبار گزارشات و درخواست‌هاي مربوط به مسؤوليت اجتماعي؛
- تأكيد بر نتايج و بهبود عملكرد؛
- افزايش اعتماد و رضايت از سازمان در ميان مشتريان و ساير سهام‌داران؛
- به جاي تضاد، مطابقت با اسناد موجود، قراردادهاي بين‌المللي و كنوانسيون‌هاي و استانداردهاي موجود ايزو؛
- ترويج واژه‌هاي مشترك در زمينه مسؤوليت اجتماعي؛
- افزايش آگاهي در مورد مسؤوليت اجتماعي؛
- عدم كاهش اختيار دولت در برخورد با مسؤوليت اجتماعي سازمان‌ها.

سازمان‌هاي استانداردهاي ملي كار تيمي را تأييد، رهبري را انتخاب و كار را البته با محدوديت‌هاي خاصي آغاز كردند، ايزو و ILO يادداشت تفاهمي امضا كردند كه عملاً به ILO در مورد بخش‌هاي مرتبط كار اين استاندارد و در صورت مشاهده بخش‌هاي مغاير با كنوانسيون‌ها و رهنمودهاي جاري ILO حق وتو مي‌دهد.

هيأت مديره فني، اين استاندارد را تنها محدود به ارائه رهنمود كرده است يعني قرار نيست شرايط را در برگيرد و در نتيجه استاندارد شاهدي نخواهد بود و همچنين قرار نيست استاندارد سيستم مديريت باشد و دامنه آن از CSR به مسؤوليت اجتماعي گسترش يافت به اين معني كه اين استاندارد در مورد همه سازمان‌ها و نه فقط شركت‌ها به كار مي‌رود.

از جمله موارد ديگر اين است كه هيأت‌هاي ملي بايد شامل حداقل يك نفر از هر شش گروه صنايع، دولت، كار، مصرف كننده، سازمان‌هاي غير دولتي (NGO ) و سايرين باشد. "سايرين" توسط هيأت‌هاي ملي تعيين مي‌شوند. هريك از شش گروه داراي حق وتو مي‌باشد زيرا بنا بر تعريف ايزو توافق به معني عدم مخالفت پايدار از جانب يك عضو مهم است.

دبير كل ايزو آقاي آلن برايدن مي‌گويد كه تصميمات  هيأت مديره فني مبتني بر تحليل كامل روندها و اقدامات مرتبط با مسؤوليت اجتماعي و مشاركت فعال همه گروه‌هاي سهامدار بود.
او همچنين تقاضاي پشتيباني دارد و اين استاندارد جديد را با اشاره به تاثير آن در رشد ايزو ترويج مي‌كند، او مي‌گويد: "اين اقدام جديد مشخصاً مورد علاقه گروه‌هاي سهام‌دار از قبيل مصرف‌كنندگان، سازمان‌هاي غيردولتي، كارگران و قانون‌گذاراني است كه مشاركت و سرمايه‌گذاري آن‌ها مورد نياز و احترام ايزو مي‌باشد.

با وجود اشتياق رهبري ايزو و بيش از 200 نفر از شركت‌كنندگان در اولين جلسه گروه كار در رابطه با مسؤوليت اجتماعي و حضور 400 نفر در دومين نشست آن، احتمال مي‌رود كه شركت‌كنندگان بيشتر تدافعي باشند تا علاقه‌مند. ILO فقط به خاطر يادداشت تفاهم شركت كرده است. سازمان گزارش جهاني (GRI ) كه يك سازمان غيردولتي است كه اقدام به ايجاد استاندارد كرده است شركت مي‌كند اما فقط براي اين كه از منافع خود حمايت كند، ساير سازمان‌هاي غيردولتي و مصرف‌كنندگان شركت‌كننده در اين جلسات حداقل يك استاندارد اجباري را ترجيح مي‌دهند كه از استاندارد ملي كار و محيط مؤثرتر باشد.

دولت‌ها با شركت محدود خود يا از منافع‌شان حمايت مي‌كنند يا درصدد كسب قدرتي هستند كه از نظر قانوني يا مالي فاقد آن مي‌باشند. گروه "سايرين" آن‌قدر وسيع است كه موضع گروه تضعيف مي‌شود.

واكنش در ايالات متحده روشن نيست. در ميان شركت‌كنندگان در گروه مشاوره فني ايالات متحده (TAG ) در خصوص مسؤوليت اجتماعي، دومين گروه پرجمعيت را "سايرين" تشكيل مي‌دهند كه اعضاي آن از شركت‌هاي حقوقي، مشاوره، دانشگاه‌ها و مطبوعات مي‌باشند. اولين TAG فاقد نماينده كارگر بود و يك فرد از سازمان مصرف‌كننده و سه نفر از سازمان‌هاي غيردولتي آن را تشكيل دادند. مؤسسه ملي استاندارد و فن‌آوري كه نماينده دولت آمريكا است، ممكن است براي سفرهاي خارجي بودجه‌اي نداشته باشد.

شگفت‌آور نيست كه اكثريت شركت‌كنندگان آمريكايي تا امروز از گروه صنايع بوده‌اند، اما گروه صنايع در مقايسه با بيش از 400 عضو گروه مشاوره فني ايالات متحده و كميته فني 207 كه ايزو 14001 را در اوج اقتدارش نوشت خيلي كوچك به نظر مي‌آيد.

اين احتمال وجود ندارد كه نمايندگان بيشتري از صنايع وارد هيأت شوند. بلكه مسؤوليت مربوطه را به افرادي كه اكنون در رأس امور قرار دارند واگذار مي‌كنند. با اين وجود، يك جستجوي سريع در اينترنت نشان مي‌دهد كه بسياري از شركت‌هاي بزرگ آمريكايي از مسؤوليت اجتماعي حمايت مي‌كنند. در حالي‌كه حتي افرادي كه از آغاز كار ايزو مشاركت داشته‌اند اكنون دچار ترديد شده‌اند. رابرت نوث مدير استانداردهاي مهندسي براي شركت دبير مي‌گويد: "من هنوز ترديد دارم كه در دراز مدت حتي در بهترين حالت آن ارزشي را داشته باشد كه بعضي‌ها فكر مي‌كنند."
 
آن‌چه ايزو 26000 نياز دارد

آيا اين يك مسأله تكراري است؟ برخي از ما احساس مي‌كنيم كه قبلاً اين‌جا بوده‌ايم. شركت اوليه در كميته فني 207 نيز تدافعي بود. دولت‌ها شركت كرده بودند تا مطمئن شوند كه ايزو در ساختارهاي قانوني موجود آن‌ها مداخله نمي‌كند، مشاغل آمده بودند تا مطمئن شوند شرايط ايزو 14001 خيلي سخت و دشوار نباشد و سازمان‌هاي غيردولتي مي‌خواستند از دادن اعتبار به سازمان‌ها براي تطابق بدون افزايش كيفيت خودداري شود. دنياي كار به مزيتهاي بالقوه ايزو 14001 تا گسترش كامل آن پي نبرد و بعد از اجراي استاندارد توسط مشاغل و بهبود كار بود كه دولت‌ها به آن به عنوان يك مدل معتبر ارج گذاشتند.

آيا شركت‌كنندگان مخالف در گروه كار براي مسؤوليت اجتماعي قادر بودند كه موفقيت مشابه را تجربه كنند؟ پاسخ بستگي به ارزشي دارد كه اين استاندارد براي هر شركت‌كننده فراهم مي‌سازد. با نگاه به تجارب مربوط به ايزو 9001 و ايزو 14001 مي‌توان پيش‌بيني كرد كه چقدر براي سهام‌داران طول خواهد كشيد تا همين ميزان ارزش را در ايزو 26000 مشاهده كنند.

1. اهميت: مهم‌تر از همه اين كه ايزو 26000 بايد از اهميت كافي و وافي برخوردار باشد. يك استاندارد معمول و سطح پايين براي هيچ يك از شركت‌كنندگان ارزشي نخواهد داشت. چالش در اين‌جا ايجاد عاملي اساسي در يك ساختار شش عضوي سهام‌دار است كه براي توافق آنقدر ارزش قائل باشد كه به هر گروه حق وتو و قدرت فوق وتو به ILO بدهد. ايزو 26000 بايد آنقدر مهم باشد كه چيز تازه‌اي به مطالب موجود بيافزايد. در راهنمايي‌هاي خود براي كارگروه در رابطه با مسؤوليت اجتماعي، هيأت مديره فني ليستي از 100 استاندارد و سيستم‌هاي ديگري كه قبلاً وجود داشته‌اند را تدوين كرده است.

2. جهاني بودن: استاندارد بايد به معناي واقعي به مسؤوليت اجتماعي همه سازمان‌ها بپردازد و بايد بتواند مسؤوليت اجتماعي را در وسيع‌ترين مفاهيم آن تعريف كند. نه فقط در مورد شركت‌ها بلكه در خصوص سازمان‌هاي محيطي، سياسي، دولت‌ها، مشاورين و سازمان‌هاي استاندارد، مؤسسات نظامي، وكالت، مالي، مدارس و سازمان‌هاي بهداشت بايد كاربرد داشته باشد. در واقع بايد به هر سازماني با يك قرارداد صريح يا غير صريح مربوط شود.
چنان‌چه كارگروه متوجه شود كه يك استاندارد به قدر كافي مشروح نيست كه بتواند رهنمودي به گستره وسيع شركت‌كنندگان ارائه دهد، ممكن است به استانداردهاي جداگانه براي بخش‌هاي متمايز نياز باشد. مشكل در اين‌جا است كه اين نوع تدوين استاندارد ممكن است به جاي تكامل استاندارد باعث محدوديت در پيگيري انعطاف‌پذير مسؤوليت اجتماعي شود. همچنين هر گروه سهام‌دار بايد كاربرد ذاتي استاندارد را براي خود بپذيرد.

3. عدم مداخله: هيأت مديره فني به كارگروه هشدار داد از قبول نقش‌هايي كه متعلق به دولت و ساير ارگان‌ها از قبيل GRI است خودداري كنند. ايزو 9001 و ايزو 14001 مراقب بودند تا مدل‌هايي از مديريت خوب بدون دخالت در نقش‌هاي قرارداد‌ها و مقررات دولتي ارائه دهند. با اين وجود، هر دو به علت ناتواني در حفظ قدرت مشابه در قرارداد‌ها و مقررات مورد انتقاد قرار گرفتند.

4. فشار رقبا: تعداد زيادي از سازمان‌ها بايد ارزش كافي استاندارد را مشاهده كنند تا اجراي آن را تضمين و استفاده از آن را از طريق زنجيره‌ي عرضه يا روابط سازماني خود ترغيب كنند. ايزو 9001 دقيقاً به اين راه هدايت شد. ايزو 14001 نيز در اين مسير قرار گرفت اما به صورت مقدماتي در بخش توليد اتومبيل، فشار براي استفاده از ايزو 26000 از جانب عوامل خارجي است. دولت‌ها، جوامع، سازمان‌هاي غيردولتي گرچه فشار رقبا نيز مؤثر خواهد بود. ولي تا زماني كه سازمان‌هاي ذي‌نفوذ ارزش آن را درنيابند اين فشار كارساز نخواهد بود.

5. جذابيت براي مشاغل كوچك: اهداف اوليه ايزو 26000 را شركت‌هاي بزرگ چند مليتي و برخي سازمان‌هاي مستقل بزرگ مانند مؤسسات دانشگاهي، گروه‌هاي فعال و اتحاديه‌هاي كارگري تشكيل مي‌دهند. اكثر آن‌هائي كه ابتدا ايزو 9001 و ايزو 14001 را پذيرفتند شركت‌هاي بزرگ چند مليتي بودند. هر دو برنامه براي فروش به شركت‌هاي كوچك و متوسط مشكل بود، اكثر اين شركت‌ها به علت فشارهاي زنجيره عرضه از جانب شركت‌هاي بزرگ چند مليتي اقدام به پذيرش كردند.

استاندارد مسؤوليت اجتماعي براي فروش به شركت‌هاي كوچك و متوسط مشكل‌تر خواهد بود. اين بحث قابل قبول است كه اولين مسؤوليت يك شركت دولتي در قبال سهام‌دارانش مي‌باشد و اين كه مسؤوليت اجتماعي در درجه دوم اهميت قرار دارد. براي شركت‌هاي كوچك و متوسط اولين مسؤوليت در برابر مالك آن يعني سهام‌دار است. مسؤوليت ارائه خدمات به خانواده مالك ممكن است مهم‌تر از مسؤوليت اجتماعي باشد.

6. كاربرد روشن براي دولت:  همه تسهيلات فدرال ايالات متحده لازم است يك سيستم مديريت محيطي را اجرا كنند. بسياري از آن‌ها مشتاقانه ايزو 14001 را انتخاب و به منافع قابل توجهي دست يافته‌اند. دولت‌هاي محلي در جهان به طور گسترده‌اي از ايزو 9001 و ايزو 14001 استفاده كرده‌اند.

اين مطلب كه آيا استاندارد اختياري در مورد مسؤوليت اجتماعي بايد در مورد دولت‌ها به كار رود مشخص نيست. آيا مي‌توان مسؤوليت اجتماعي را براي دولت اختياري تلقي كرد وقتي كه قرار است يك قرارداد اجتماعي را بين مسؤولين و شهروندان برقرار كند؟ آيا ايزو 26000 مي‌تواند ابزاري باشد براي شهروندان و دولت‌هاي همسايه تا دولت‌هاي ناسازگار را به ارتقا اقدامات خود مجبور كنند؟

7. كار با استانداردهاي قابل تأييد: از آن‌جا كه ايزو 9001 و ايزو 14001 استانداردهاي گواه مي‌باشند، تأييد تطابق و طرف سوم را تضمين مي‌كنند. ايزو 26000 بايد نشان دهدكه علي‌رغم يك استاندارد راهنما بودن داراي ارزش زيادي است. در واقع بايد با اين استانداردهاي قابل تأييد كار كنند. در گذشته كيفيت مستلزم قرارداد و تطابق محيطي مستلزم مقررات دولتي بوده‌ است. استانداردهاي اختياري در كمك به سازمان‌ها جهت انجام الزامات قراردادي و مقرراتي جايگاه خود را يافته‌اند. ايزو 26000 نيز بايد براي قراردادهاي اجتماعي اين گونه عمل كند.

8. اشتياق منطقي: براي اين كه ايزو 26000 بتواند به ارزش مشابه ايزو 14001 و ايزو 9001 دست يابد، بايد در كليه جوانب موفق باشد، اين مسأله براي كار گروه مسؤوليت اجتماعي دشوارتر از كميته فني 176 يا 207 خواهد بود. تا حد زيادي به اين دليل كه فرآيند توافق سهام‌داران يا به اين معني است كه همه با اين استاندارد موافقند كه بعيد به نظر مي‌رسد يا اين كه هيچ گروهي احساس فشار نمي‌كند. كه احتمالاً منجر به ايجاد استاندارد مهم و اساسي نخواهد شد.

اما برخي موانع در 26000 جزو نقاط مثبت و خوب آن به شمار مي‌آيد. اين واقعيت كه اين استاندارد، مسؤوليت اجتماعي را در وسيع‌ترين مفهوم آن در برگرفته و براي همه ما كاربرد دارد به آن اهميت و ارزش بيشتري مي‌بخشد. اختياري بودن آن نيز به اين مفهوم است كه تطابق ارزشمندتر بوده و به فرآيند توسعه با كم كردن احتمال وتو شدن كمك مي‌كند.

* کارشناس سیستم‌های کیفیت اداره کل نظارت بر اجرای سیستم‌های کیفیت سازمان استاندارد و مسؤول امور آزمايشگاه‌های اداره كل استاندارد و تحقيقات صنعتي استان كردستان
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
گزارش مجامع بیشتر
سود ۲۰۰ ریالی در جیبت سهامداران «سپ»

سود ۲۰۰ ریالی در جیبت سهامداران «سپ»

مجمع عمومی عادی سالیانه سهامداران شرکت «پرداخت الکترونیک سامان کیش» با حضور۹۰ درصد از سهامداران تشکیل شد.
سود ۷۰ تومانی برای سهامداران «واتی»

سود ۷۰ تومانی برای سهامداران «واتی»

مجمع عمومی عادی سالانه صاحبان سهام شرکت «گروه سرمایه‌گذاری آتیه دماوند» صبح روز گذشته به دلیل شیوع ویروس کرونا و طبق دستورالعمل سازمان بورس، به صورت آنلاین و با حضور مدیرعامل، هیئت مدیره و ۸۱/۲۹ سهامداران شرکت برگزار شد.
«ایران خودرو» و افزایش سرمایه ۲ هزار درصدی

«ایران خودرو» و افزایش سرمایه ۲ هزار درصدی

مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام، به افزایش سرمایه ثبت شده ایران‌خودرو رای مثبت داد.
پربازدید
پرطرفدارترین
برای دریافت خبرنامه پول نیوز ایمیل خود را وارد نمایید: