January 2021 20 / چهارشنبه ۰۱ بهمن ۱۳۹۹
کد خبر: ۱۱۰۸۹
۰۲ آذر ۱۳۸۸ - ۱۳:۵۷
0
سیدحمید هاشمی
اولویت موضوعات و مسائل اقتصادی در اذهان امروز جامعه ایرانی بر کسی پوشیده نیست و ضرورت تفکر، تحقیق و برنامه‌ریزی در خصوص آن احساس می‌شود. تأثیر تورم و گرانی به‌‌عنوان یکی از معضلات اقتصاد ایران، ‌می‌توان از جنبه‌های مختلف مورد توجه قرار بگیرد. تورم و گرانی فزاینده با ایجاد فشار اقتصادی بر اقشار مختلف،‌ به خصوص طبقات ضعیف جامعه می‌تواند موجب ایجاد نارضایتی، احساس ناکارآمدی نظام، پدیدآمدن زمینه برای جنگ روانی دشمن، کاهش مشارکت سیاسی، افزایش میل به مهاجرت، فعالیت‌های اقتصادی ناسالم و... شود. نویسنده در این مقاله تلاش می‌کند نظرهای مختلف بومی در مورد امواج تورم و گرانی در کشور را که در سال‌های اخیر تجربه شده‌اند طرح و بررسی کند. بخش دیگری از این مقاله که به بررسی نقش رسانه ملی در زمینه مدیریت امواج تورمی اختصاص دارد در آینده تقدیم همکاران خواهد شد.

تورم
تعریف‌های مختلفی از تورم وجود دارد که همة آنها به طور تقریبی بیانگر یک موضوع هستند. تورم عبارت است از افزایش دائم و بی‌رویه سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات که در نهایت منجر به کاهش قدرت و خرید نابسامانی اقتصادی می‌شود.
نظریه‌های اقتصادی،‌ تورم را به سه نوع تقسیم می‌کنند:

1.تورم خزنده (آرام یا خفیف): به افزایش ملایم قیمت‌ها گفته می‌شود. در تورم خفیف، افزایش قیمت بین یک تا 6 درصد،‌ حداکثر 4 درصد یا بین 4 تا 8 درصد در سال ذکر شده است.
2. تورم شدید (تورم شتابان یا تازنده): در این نوع تورم آهنگ افزایش قیمت‌ها تند و سریع است. برای تورم شدید، 15 تا 25 درصد در سال را در نظر می‌گیرند.
3.تورم بسیار شدید (تورم افسارگسیخته، فوق تورم و ابرتورم): این نوع تورم شدیدترین حالت تورم به شمار می‌رود. معیار تورم بسیار شدید را 50 درصد در ماه یا دو برابر شدن قیمت‌ها در مدت شش ماه و... گفته‌اند. البته نمی‌توان برای تورم نرخ ثابتی اراه کرد زیرا این مقادیر با توجه به شرایط زمانی و... عوض می‌شوند.

تفاوت تورم و گرانی

نکتة قابل توجه، تفاوت بین گرانی و تورم است. گرانی، عبارت است از پایین آمدن سطح درآمد سرانه ملی و کاهش قدرت خرید مردم. به عبارتی، هنگامی که نرخ رشد تورم با نرخ درآمد سرانة ملی تناسب نداشته باشد، مردم روز‌به‌روز قدرت خرید خود را از دست می‌دهند و اینجاست که مشکل پدید می‌آید. برخی معتقدند مشکل مردم ایران تورم نیست. تورم هرچند تأثیراتی روی رفاه دارد،‌ ولی به گواهی بسیاری از اقتصاددانان این تأثیرات اندک است و باور عمومی در مورد آن تا حدی بزرگنمایی می‌شود. مشکل مردم ایران گرانی است. همان چیزی که در ادبیات اقتصادی به آن سطح پایین درآمد سرانه می‌گویند و البته تورم می‌تواند به آن دامن بزند.

رابطه تورم و توسعه

اگر توسعه کشور به حد مطلوبی نرسد، ثبات ارزش پولی غیرممکن خواهد بود. در همه کشورهای جهان چنین بوده که مسائل توسعه و بازسازی، هر دو تورم طلب بوده‌اند.
در تورم توسعه‌ای، پول از جیب مردم به سرمایه‌گذاری منتقل می‌شود. وضع مطلوب در اقتصاد رسیدن به پول ثابت است. به طور معمول، توسعه و پیشرفت نمایان‌گر تورم پایین است، به طوری که می‌توان گفت، اگر کشورهایی که به توسعه اقتصادی و اجتماعی مطلوبی رسیده‌اند،‌ دارای تورم کمتر از 15 درصد بوده‌اند. اما استثناهایی از جمله برزیل، آرژانتین و ترکیه نیز وجود دارد.
بسیاری معتقدند، اقتصاد ایران دچار رکود تورمی شده است یعنی افزایش قیمت که تورم نامیده می‌شود، موجب افزایش قیمت نهاده‌های تولید شده و عدم اطمینان به آینده،‌ تولیدکنندگان را با تردیدهای جدی روبه‌رو کرده و به کاهش تولید منجر می‌شود. در این شرایط، اقتصاد هم دچار تورم و هم کاهش تولید شده است. به این روند در اقتصاد رکود تورمی گفته می‌شود.

تورم و گرانی در ایران

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «نرخ تورم در دوازده ماهه منتهی به اردیبهشت سال 1387 به 8/19 درصد رسید که به نسبت مشابه سال قبل خود 2/6 درصد رشد داشته است.1»
همچنین به گزارش خبرگزاری مهر، خلاصة نتایج به دست آمده از شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران براساس سال پایة 100=1383 (359 قلم کالا و خدمت) در اردیبهشت ماه 1387 نشان می‌دهد که شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران در اردیبهشت سال 1387 نسبت به ماه قبل 7/1 درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل 3/25 درصد افزایش یافته است.2
نتایج یک نظرسنجی در تیرماه 1387 به وسیله مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی،3 نشان می دهد که از نظر مردم علل تورم و گرانی را هرچه بدانیم، رسیدگی و تلاش برای مدیریت آن از اهمیت زیادی برخوردار است.4 در این نظرسنجی نزدیک به 90درصد، تورم و گرانی را مهم‌ترین مشکل عموم مردم دانسته و پس از آن 83 درصد از مشکل مسکن، 78 درصد از بیکاری و 72 درصد از درآمد پایین به‌عنوان سایر مشکلات عمده خود و جامعه نام برده‌اند.
طبق نتایج این نظرسنجی 75 درصد مردم به طور کامل موافق مقاومت و ایستادگی در برابر فشارهای دشمنان خارجی بوده‌اند، در همین حال 32 درصد پاسخگویان با این نظر که «مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم‌ها و فشارهای خارجی است» موافق و 29 درصد نیز مخالف بوده‌اند و 26 درصد نیز در این مورد نظر بینابین داشته‌اند.

همچنین در پاسخ به این پرسش که «به نظر شما اگر مجلس هشتم بخواهد در اولین فرصت یکی از موارد تورم و گرانی، اشتغال و بیکاری، مسکن، درآمد مردم، یا حل همه موارد را به طور همزمان در دستور کار خود قرار دهد، کدامیک از آنها اهمیت بیشتری دارد»؟ 7/29 درصد پاسخگویان تورم و گرانی، 2/13 درصد اشتغال، 8/11 درصد مسکن، 9/4 درصد درآمد مردم و 3/39 درصد نیز رسیدگی همزمان به همه موارد را به‌عنوان اولویت مورد نظر خود ذکر کرده‌اند و در واقع حدود 40 درصد پاسخگویان خواستار تهیه برنامه‌هایی چند بعدی برای حل همة مشکلات خود بوده‌اند. این اعداد و آمار به‌خوبی ضرورت توجه به موضوعات اقتصادی به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی توسط نهادهای مسئول را نشان می‌دهد.

بررسی نظرات مختلف در مورد تورم و گرانی ماه‌های اخیر در اقتصاد ایران
فضای کلی برخورد و اظهارنظر در مورد موج تورم و گرانی‌های اخیر در کشور را می‌توان در چندین شکل مختلف دید. برخی دیدگاه‌ها ناشی از رویکردهای سیاسی به مسائل بوده و در این میان تعدادی از کارشناسان و اقتصاددانان، عوامل و آثار این گرانی در جامعه را در عواملی چند بیان کرده‌اند که در ادامه به بررسی آنها خواهیم پرداخت.

مشکلات ساختاری اقتصاد ایران

اغلب صاحب‌نظران علمی کشور که به اظهار نظر در مورد نرخ تورم و گرانی‌های اخیر پرداخته‌اند، پاره‌ای از علل ساختاری تورم در کشور ما را وابستگی بودجه کشور به درآمد ناشی از صادرات نفت خام، بزرگی ابعاد دولت و ورود دولت به فعالیت‌های اقتصادی متعدد، ‌ساختار سنتی توزیع کالاها و خدمات،‌ وجود واسطه‌های غیرضروری توزیع و غیررقابتی بودن تولید کالاهای خدماتی دانسته‌اند.

افزایش نقدینگی

یکی دیگر از عوامل گرانی و تورم در ماه‌های اخیر افزایش نقدینگی و پول در گردش، تزریق درآمدهای نفتی به اقتصاد کشور،‌ اتخاذ سیاست‌های انبساطی از جانب دولت و اجرای سیاست‌های عمرانی و هزینه‌های جاری دولت دانسته شده است.5
در همین راستا کارشناسان هرگونه تصویب شتاب‌زده و بدون پشتوانه نظری محکم درخصوص نقدی‌کردن یارانه‌ها را عامل تشدید تورم و رشد سرسام‌آور قیمت‌ها ارزیابی می‌کند.

تورم وارداتی و تحریم

دلایل تورم وارداتی یا تورمی که ناشی از تأثیرات اقتصاد خارجی و عوامل برون‌زا بر اقتصاد داخلی است عبارتنداز: افزایش قیمت نفت، تحریم و... .
محاسبات آماری صندوق بین‌المللی پول بیانگر آن است که مهم‌ترین شاخص بیرونی تأثیرگذار بر رشد تورم در خاورمیانه، سطح عمومی قیمت‌ها در کشورهای شریک تجاری (تورم وارداتی) و نرخ ارز است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که قیمت نفت تأثیر بسزایی در رشد تورم کشورهای صادرکننده نفت دارد. تا سال 2001 که قیمت نفت در سطح پایینی بود، نرخ تورم خاورمیانه کمتر از نرخ تورم جهانی یا در همان سطح قرار داشت، اما از سال 2001 که قیمت نفت به تدریج رو به افزایش نهاد، نرخ تورم کشورهای نفت‌خیز خاورمیانه‌ای گوی سبقت را از میانگین نرخ تورم جهانی ربود و این واقعیت،‌ دلیل دیگری بر تورم‌زا بودن رشد درآمدهای نفتی در کشورهای صادرکننده نفت در خاورمیانه است.6
بانک مرکزی نیز در سال گذشته حدود 5 واحد درصد از رشد 9/12 درصدی بهای کالاها و خدمات وارداتی ایران در سال 1386 را مربوط به تورم جهانی دانسته بود.7
همچنین اگر درصد تورم در کشوری بالاتر از سایر کشورها به خصوص کشورهایی که شرکای اصلی و رقبای جدی بازرگانی کشور هستند باشد، این کشور بازار جهانی صادراتی خود را از دست خواهد داد و حتی منجر به افزایش واردات خواهد شد.

علاوه بر تورم وارداتی ناشی از تحولات جهانی، سیاست‌های اعمالی علیه ایران مانند تحریم نیز در اقتصاد کشور تأثیرگذار بوده است. براین‌اساس صاحب‌نظران اقتصادی،‌ تحریم‌های بانکی را نیز از عوامل گرانی و تورم می‌دانند.8

تناقض و تقابل اهداف اقتصادی توسعه‌ای

یکی از نظریه‌ها در مورد علت گرانی و تورم، تناقض‌های موجود اقتصادی در مسیر توسعه اقتصادی یک کشور در حال توسعه است. بدین‌معنا که ایجاد اشتغال و افزایش میزان تولید، یا طرح‌های عمرانی و کنترل تورم، به نوعی در تقابل با یکدیگر قرار دارند و لذا، در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی به خصوص در کشورهای در حال توسعه، ‌اعطای اولویت به هریک از آنها محل بحث است.

حال این پرسش ایجاد می‌شود که چرا دولت‌ها سیاست‌های مالی تورم‌زا را دنبال می‌کنند؟ پاسخ کوتاه این است؛ از آنجا که عرضه پول مهم‌ترین شاخص تعیین‌کننده در سه حوزه تولید، اشتغال و سطح قیمت‌ها به شمار می‌رود، دولت‌هایی که سیاست‌های رشد در دو حوزه تولید و اشتغال را با افزایش تزریق پول به اقتصاد دنبال می‌کنند،‌ به ناچار باید افزایش حوزه سوم یعنی نرخ تورم را به‌عنوان یک اثر جانبی نامطلوب بپذیرند.

مورد قابل توجه دیگر، افزایش نقدینگی و اهداف به ظاهر مثبت آن است. دلیل اصلی افزایش نقدینگی در زمان حاضر را می‌توان ناشی از درآمدهای حاصل از فروش نفت و سیاست تزریق دلارهای نفتی به اقتصاد کشور دانست که با اهداف مختلف از جمله تسریع روند طرح‌های عمرانی،‌کاهش بیکاری و بهبود وضعیت معیشتی جامعه صورت می‌گیرد. این سیاست، به دلیل اهداف پسندیده‌ای که دنبال می‌کند بسیار جذاب و لازم‌الاجرا به نظر می‌رسد، ولی با گذشت مدت کوتاهی از آغاز اجرا، در صورت فراهم نشدن زیرساخت‌های اقتصادی لازم، پیامدهای خطیر و ناگوار خود را به اقتصاد و جامعه تحمیل می‌کند؛ چرا که تزریق درآمدهای نفتی به تحریک طرف تقاضا در عین سکون و رخوت تولید، دولت را ناگزیر می‌کند به واردات پناه ببرد و این خود ورشکستگی بیشتر تولید داخلی را در حوزه‌های مختلف به دنبال دارد.

5-2. تورم ناشی از ضعف دستگاه‌های نظارتی

یکی از عوامل تورم را می‌توان افزایش خودسرانه قیمت‌ها و ناکارآیی دستگاه‌های نظارتی دانست. به‌خصوص با افزایش قیمت بنزین،‌قیمت بسیاری از مایحتاج و خدمات افزایش می‌یابد، درحالی که برخی از این اقلام هیچ ارتباطی به گرانی مواد سوختی ندارد. در این خصوص شاید بتوان ناکارآیی دستگاه‌های نظارتی را مؤثر دانست و اینکه احتمال دارد عوامل نظارتی، توانایی لازم را در جلوگیری از گرانی بدون ضابطه نداشته باشد،‌ یا فاقد اراده لازم برای ممانعت از گران‌فروشی باشد.

6-2. تورم ناشی از عوامل روانی و سوءاستفاده سودجویان

علاوه بر عوامل ذاتی مؤثر در گرانی که در بالا به آنها اشاره شد، بخش دیگری از گرانی‌ها (گران‌فروشی) تابع جو روانی و انتظارات تورمی است. البته باید توجه کرد، که ‌به نظر می‌رسد، عامل روانی تأثیر بسزایی در شکل‌گیری گرانی داشته و دارد و هدف از اعمال تحریم‌های اخیر اقتصادی علیه کشورمان نیز بهره‌گیری از این عامل است، اما این موضوع علت‌ تامه گرانی‌ها و تورم اخیر نیست. در این خصوص، اشاره به گرانی‌های جهانی و پیش‌بینی‌هایی که می‌تواند در داخل کشور باور روانی در مورد تورم و گرانی در آینده را موجب شود، قابل توجه است. در این خصوص رسانه‌ها می‌توانند نقش مخرب یا سازنده‌ای ایفا کنند. این وضعیت همچنین می‌تواند با اقدام برخی از سوءاستفاده‌کنندگان در احتکار و به هم زدن نظام عرضه و تقاضا وضعیت وخیم‌تری پیدا کند.

7-2. نبود بازدهی متناسب و متعادل فعالیت‌های اقتصادی و ظهور مافیا

در شرایطی که بازدهی فعالیت‌های اقتصادی کشور در بخش‌های کشاورزی، صنعت، بازرگانی و خدمات و مسکن یک‌نواخت و متعادل نیست، پول سرگردان به سمتی حرکت می‌کند که سوددهی بیشتری داشته باشد و این حرکت از یک رشته فعالیت به سمت دیگر،‌ نظام عرضه و تقاضا، تولید و تعادل بازار را بر هم زده و موجب می‌شود تا عمده منابع به سمتی که سوددهی بیشتری دارد، ‌هدایت شود. این موضوع به خودی خود موجب «تورم کاریکاتوری» نشانه‌ای از تورم ناسالم است خواهد شد. به طور مثال، در ایران با توجه به رشد تورمی در بخش مسکن و حتی ظهور آنچه «مافیای زمین‌خواری» نامیده می‌شود، به‌علاوه ورود گسترده جوانان به بازار تقاضا برای مسکن، رشد بی‌رویه و غیرمنطقی مسکن را در سال‌های گذشته شاهد بوده‌ایم. تاکنون دولت ساماندهی بخش مسکن را هدف قرار داده و تلاش کرده است تا با کاهش سودآوری در این بخش از افزایش جذب سرمایه‌های سرگردان و دلالی مسکن جلوگیری کند. اما باید توجه کرد، در صورتی که با این اقدام‌ها و کاهش قیمت مسکن، سرمایه‌گذاری در این بخش به صرفه نباشد، ممکن است سرمایه‌های سرگردان به سمت کالاهای دیگر رفته و صاحبان این سرمایه‌ها تلاش کنند تا سود سرمایه‌های خود را در جای دیگر تأمین کنند. درواقع ممکن است سیاست‌های کاهش قیمت مسکن، شکل دیگری از تورم در قالب تورم کالای یا سایر بخش‌ها را به دنبال داشته باشد.

1- نرخ تورم در فروردین 86 معادل 8/12 درصد، در اردیبهشت 6/13 درصد، در خرداد 2/14 درصد، در تیر 8/14 درصد، در مرداد 4/15 درصد، در شهریور 4/15 درصد، در مهرماه 2/16 درصد، در آبان‌ ماه 8/16 درصد، در آذرماه 2/17 درصد، در دی‌ ماه 5/17 درصد، در بهمن 8/17 درصد، در اسفندماه معادل 4/18 درصد و در فروردین سال‌جاری به 1/19 درصد رسیده است. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. http://www.cbi.ir

2- جام‌جم آنلاین به نقل از خبرگزاری مهر 19 خرداد، 1387
http://www.jamejamonline.ir

3- در این نظرسنجی در مجموع یک هزار و 223 نفر به آن پاسخ داده‌اند که حدود 70 درصد آنها مرد و 30 درصد زن، 42 درصد مجرد و 54 درصد نیز متأهل بوده‌اند. این نظرسنجی با سفارش و هدایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و توسط مرکز افکارسنجی خبرگزاری فارس به‌صورت اتفاقی و نامنظم در 30 نقطه شهر تهران از طریق تکمیل پرسشنامه‌ای با 12 سؤال بسته و تستی با گزینه‌های مختلف انجام شده است.

4- خلاصه نتایج نظرسنجی مرکز پژوهش‌ها از شهروندان تهرانی درمورد مهم‌ترین مشکلات جامعه و انتظارات مردم از مجلس هشتم، 5/4/1387
http://www.majlis.ir/mhtml/article2394.html
-5در این مورد نگاه کنید به نظرات داود دانش جعفری در جلسه تودیع از سمت وزارت اقتصاد، اردیبهشت 1387.
6- “Middle East. Central Asia: Strong Growth With Inflation Risk”, MFSurvey Magazine: Countries & Regions, October 30,2007, http://www.imf.org.
7- توضیح بانک مرکزی درخصوص «سهم تورم وارداتی در تورم کشور»، روابط عمومی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
8- نطق پیش از دستور احمد توکلی در مجلس شورای اسلامی با عنوان «تحریم‌های اخیر برای ما پرهزینه بود.» (30/2/1387)
9- منظور از تورم کاریکاتوری به وجود آمدن تورم‌های ناگهانی و شدید در یک فعالیت اقتصادی خاص است که این تورم در صورت کنترل ممکن است به قسمت‌های دیگر سرایت کند.
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
گزارش مجامع بیشتر
حرکت سریع «مبین‌وان» به سوی آینده/ برنامه ریزی برای سودآوری بیشتر

حرکت سریع «مبین‌وان» به سوی آینده/ برنامه ریزی برای سودآوری بیشتر

در مجمع سالیانه شرکت مبین وان کیش سود 100 ریالی تقسیم شد.
سود ۲۰۰ ریالی در جیبت سهامداران «سپ»

سود ۲۰۰ ریالی در جیبت سهامداران «سپ»

مجمع عمومی عادی سالیانه سهامداران شرکت «پرداخت الکترونیک سامان کیش» با حضور۹۰ درصد از سهامداران تشکیل شد.
سود ۷۰ تومانی برای سهامداران «واتی»

سود ۷۰ تومانی برای سهامداران «واتی»

مجمع عمومی عادی سالانه صاحبان سهام شرکت «گروه سرمایه‌گذاری آتیه دماوند» صبح روز گذشته به دلیل شیوع ویروس کرونا و طبق دستورالعمل سازمان بورس، به صورت آنلاین و با حضور مدیرعامل، هیئت مدیره و ۸۱/۲۹ سهامداران شرکت برگزار شد.
پربازدید
پرطرفدارترین
برای دریافت خبرنامه پول نیوز ایمیل خود را وارد نمایید: